🚬 Tütün Bağımlılığı

🔹 Tanım:

Tütün bağımlılığı, kişinin sigara, nargile, pipo, puro veya elektronik sigara gibi tütün ürünlerini düzenli ve kontrolsüz biçimde kullanması, bırakmak istediğinde zorlanması durumudur.

Bu bağımlılığın temel nedeni, tütün ürünlerinin içinde bulunan nikotin adlı kimyasal maddenin, beyinde bağımlılık yapan güçlü bir etki oluşturmasıdır.

🔹 Nikotin Nedir?

Nikotin, tütün bitkisinde doğal olarak bulunan bir uyarıcı maddedir. Sigara içildiğinde nikotin 10 saniyeden kısa sürede beyne ulaşır ve orada dopamin (haz ve rahatlama hormonu) salınımını artırır. Bu da kişiye kısa süreli bir keyif, sakinlik veya uyanıklık hissi verir.

Ancak bu etki geçicidir ve tekrar aynı hissi yaşamak için kişi yeniden sigara içmek ister işte bağımlılık bu şekilde oluşur.

🔹 Tütün Ürünleri:

• Sigara
• Nargile
• Puro ve pipo
• Elektronik sigara (E-sigara, vape)
• Tütün çiğneme ürünleri

🔹 Belirtileri:

• Sigarayı bırakmaya çalışınca sinirlilik, huzursuzluk, dikkat dağınıklığı gibi yoksunluk belirtileri yaşanması
• Günün belirli saatlerinde otomatik olarak sigara içme isteği
• Uyanır uyanmaz sigara içme
• Yoksunluk korkusuyla sigarayı bırakmayı sürekli erteleme
• Sigara içilen ortamlara bağımlılık

🔹 Tütün Bağımlılığının Zararları:

        Fiziksel Zararlar:

• Akciğer kanseri, gırtlak ve ağız kanseri
• Kalp-damar hastalıkları (kalp krizi, inme)
• Kronik bronşit ve KOAH
• Diş ve diş eti hastalıkları
• Ciltte erken yaşlanma
• Üreme sorunları (kısırlık, düşük riski)

     Pasif İçicilik: Sigara içmeyen kişilerin, sigara dumanına maruz kalması da ciddi zararlar doğurur:

• Çocuklarda astım, bronşit, zatürre
• Bebeklerde ani bebek ölümü sendromu (SIDS)
• Hamilelerde düşük ve erken doğum riski
  

🔹 Tütün Bağımlılığının Nedenleri:

Fizyolojik: Nikotin beyinde bağımlılık yapan kimyasal değişikliklere yol açar.

Psikolojik: Stres, kaygı veya sıkıntı anlarında rahatlama arayışı Duygusal boşluk veya yalnızlık hissi

Sosyal: Arkadaş çevresi, rol modeller, toplum baskısı Reklamlar veya sigaranın “rahatlatıcı” algısı

Davranışsal: Kahve, yemek, mola gibi alışkanlıklarla sigaranın eşleştirilmesi

🔹 Tütün Bağımlılığında Yoksunluk Belirtileri:

Sigarayı bıraktıktan sonraki ilk günlerde görülebilir:

• Sinirlilik, gerginlik
• Dikkat dağınıklığı
• Uyku bozukluğu
• Aşırı yeme isteği
• Baş ağrısı
• Boşluk veya huzursuzluk hissi

Bu belirtiler genellikle ilk 2 haftada azalır, sonrasında vücut dengeye gelir.

🔹 Tedavi ve Bırakma Yöntemleri:

1. Davranışsal Destek:

• Sigara içme alışkanlığını tetikleyen durumları tanıma
• Stresle baş etme yöntemleri geliştirme
• Destek grupları ve danışmanlık hizmetlerinden yararlanma

2. Nikotin Yerine Koyma Tedavisi:

• Nikotin bandı, sakızı, pastili gibi ürünler
• Yoksunluk belirtilerini hafifletir (doktor önerisiyle kullanılmalı)

3. İlaç Tedavisi:

• Nikotin etkisini azaltan veya isteği baskılayan ilaçlar (örneğin vareniklin, bupropion)
• Mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalıdır.

4. Destek Hatları ve Kurumlar:

• Türkiye’de ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı
• Sigara bırakma poliklinikleri
• Toplum sağlığı merkezleri

🔹 Sigara Bırakmanın Faydaları:

🔹 Unutma:

Tütün bağımlılığı bir irade zayıflığı değil, tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Sigara bırakmak zor olabilir ama her deneme bir adımdır ve her bırakış, sağlığını geri kazanmak demektir. 💪